را يك اثر ادبى به شمار آوريم ، در هر حال پژوهش ادبى قرآن بايد هدف اصلى و نهايى براى ما و همهء ملت‌هاى عرب به حساب آيد ، هر كس مىتواند با هر قصد و نيتى به سراغ اين كتاب برود و آن چه مىطلبد از آن برگيرد ، مسألهء مورد علاقهء او خواه فقه و خواه قانون باشد . جز از طريق يك پژوهش كامل و رسانهء ادبى در اين يگانه كتاب عربى امكان پذير نيست . » امين خولى در اين نگاه ناسيوناليستى به قرآن درصدد رد نظريهء شيخ محمد عبده است كه در تفسير سورهء « فاتحة الكتاب » هر گونه تك بعدى نگرى در قرآن را محكوم مىنمايد و مباحث ادبى و اعجاز لفظى قرآن را يك هدف ثانوى مىداند . « 1 » زياده روى در تك بعدى نگرى قرآن ، موجب فراموش شدن مقصد نهايى قرآن كه هدايت دينى است خواهد شد . على رغم اخراج امين خولى از دانشگاه الازهر ، شاگردان « 2 » او راهش را ادامه دادند . از جمله شاگردان مكتب او ، عايشه بنت الشاطى است كه كتاب « التفسير البيانى للقرآن » را در همين راستا تدوين مىكند . يكى ديگر از طرفداران انديشهء تك بعدى و نص نگرى قرآن كريم كه از شاگردان خولى است در اين باره مىنويسد : سخن گفتن از پژوهش ادبى در قرآن با تأكيد بر ويژگى زبانى متنى آن ، پاسخ به دعوت قديمى است كه تقدير چنان بود كه اين كار توسط امين خولى به اتمام نرسد و اين نوع برداشت علمى او از قرآن موضعى فراتر از ايدئولوژى حاكم بر فرهنگ و تفكر ما مسلمانان است . « 3 » او مىگويد : بحث از مفهوم نص ، در حقيقت بحث از ماهيت و طبيعت قرآن با وصف نص بودن و لغوى بودن آن است و آن بحثى است كه قرآن را از جهت بزرگ‌ترين كتاب ادبى و جاودانى ادبى عرب مورد بررسى قرار مىدهد . قرآن مقدس‌ترين كتاب در فن عربى است ، چه انسان به عنوان يك كتاب دينى به آن

--> ( 1 ) شيخ محمد عبده ، تفسير فاتحة الكتاب / 10 و 19 . ( 2 ) عايشه بنت الشاطى از شاگردان او است كه التفسير البيانى للقرآن را در همين راستا مىنگارد . در واقع تأكيد بر مفهوم قرآنى و ادبيات آن به عنوان اصل و اساس دين ، منجر به تفسير هرمنوتيك گرديد . ( 3 ) ر . ك : دكتر نصر حامد ابو زيد ، مفهوم النص ، دراسة فى علوم القرآن / 19 .